Dorota Jagoda Michalska <\/p>\n\n\n\n
Linia rzeki \u0141aby to jedna z kluczowych granic geograficznych oraz politycznych kontynentu europejskiego. To w\u0142a\u015bnie wzd\u0142u\u017c tej rzeki Germanie zatrzymali ekspansj\u0119 Cesarstwa Rzymskiego na wsch\u00f3d. Brytyjski historyk Perry Anderson stawia tez\u0119, \u017ce fakt ten przes\u0105dzi\u0142 o odmiennym charakterze rozwoju ziem po\u0142o\u017conych po wschodniej stronie rzeki. Rzymskie legiony zosta\u0142y rozgromione w bitwie w Lesie Teutoburskim i zmuszone do wycofania si\u0119. Na mapie \u00f3wczesnego zachodniego \u015bwiata ziemia po drugiej stronie \u0141aby pozosta\u0142a bia\u0142\u0105 plam\u0105: obszarem obcym i nieznanym, obiektem fantazji i kolonialnych projekt\u00f3w ekspansji na wsch\u00f3d. <\/p>\n\n\n\n
|||<\/p>\n\n\n\n
|||<\/p>\n\n\n\n
Czasy p\u00f3\u017anego \u015bredniowiecza \u2014 w XIII wieku Zielona G\u00f3ra by\u0142a lokalnym o\u015brodkiem targowym dla osad wiejskich rozmieszczonych na pobliskich wzg\u00f3rzach. Z racji jej po\u0142o\u017cenia na styku dr\u00f3g handlowych biegn\u0105cych z p\u00f3\u0142nocy na po\u0142udnie, od pocz\u0105tku w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w znajdowa\u0142a si\u0119 znaczna populacja z Niemiec oraz Flandrii. W\u015br\u00f3d wzg\u00f3rz p\u0142yn\u0105\u0142 strumie\u0144 Z\u0142ota \u0141\u0105cza b\u0119d\u0105cy \u017ar\u00f3d\u0142em wody pitnej oraz energii nap\u0119dzaj\u0105cej folusze w farbiarniach. To w\u0142a\u015bnie sukiennictwo stanowi\u0142o g\u0142\u00f3wne bogactwo tego miasta i jego mieszka\u0144c\u00f3w. W 1314 roku pojawia si\u0119 w lokalnych dokumentach pierwsza wzmianka o plantacjach winoro\u015bli w regionie. W tym okresie Zielona G\u00f3ra oraz ca\u0142y obszar nie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 znacz\u0105co pod wzgl\u0119dem ekonomii oraz struktury spo\u0142ecznej od terytori\u00f3w Europy Zachodniej.<\/p>\n\n\n\n
Od XIV do XVIII wieku \u2014 Zielona G\u00f3ra razem ze \u015al\u0105skiem przechodzi pod panowanie Habsburg\u00f3w. Po drugiej stronie \u0141aby zaczyna kszta\u0142towa\u0107 si\u0119 zachodnia nowoczesno\u015b\u0107 nap\u0119dzana przez podw\u00f3jny motor: kapitalizmu oraz kolonializmu. Prym w niej wiedzie wpierw katolicka Europa Po\u0142udniowa (Hiszpania i Portugalia), a nast\u0119pnie p\u00f3\u0142noc (Francja, Niderlandy oraz Anglia). Rozpoczyna si\u0119 proces ekonomicznej oraz technologicznej dywergencji zachodniej rzeczywisto\u015bci od reszty \u015bwiata, kt\u00f3ry to proces zapewni jej dominuj\u0105c\u0105 rol\u0119 przez nast\u0119pne wieki. W Zielonej G\u00f3rze kolejne kl\u0119ski \u2014 Wojna Trzydziestoletnia oraz dwa wielkie po\u017cary \u2014 doprowadzaj\u0105 do ekonomicznego upadku miasta. W tym samym czasie kszta\u0142tuje si\u0119 peryferyjny status Polski oparty na zaostrzaj\u0105cym si\u0119 systemie pa\u0144szczy\u017anianym oraz dominacji ekstensywnego modelu produkcji agrarnej.<\/p>\n\n\n\n
1663\u20131665 \u2014 procesy czarownic w Zielonej G\u00f3rze. Silvia Federici w swojej ksi\u0105\u017cce Caliban and the Witch <\/em>opisuje moment przej\u015bcia od systemu feudalnego do kapitalizmu jako proces podporz\u0105dkowania przez zachodni\u0105 Europ\u0119 kolejnych grup spo\u0142ecznych: ludno\u015bci rdzennej, kobiet, ch\u0142op\u00f3w, w\u0142\u00f3cz\u0119g\u00f3w. Proces ten nast\u0119puje na drodze przymusowej pracy oraz przesiedle\u0144, proces\u00f3w o czary oraz eksterminacji. Wy\u0142ania si\u0119 struktura, kt\u00f3r\u0105 peruwia\u0144ski filozof Anibal Quijano okre\u015bli\u0142 mianem kolonialnej matrycy w\u0142adzy. W zbiorach Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej G\u00f3rze przechowywane s\u0105 wyci\u0105gi z protoko\u0142\u00f3w s\u0119dziowskich z akt proces\u00f3w przeciwko czarownicom: Anna Klich wyzna\u0142a, \u017ce je\u017cd\u017c\u0105c co roku na \u0141ys\u0105 G\u00f3r\u0119 na swoim koniu wraz z innymi czarownicami smarowa\u0142a si\u0119 ma\u015bci\u0105 czarownic przez ni\u0105 sam\u0105 zrobion\u0105 z zamordowanego przez siebie dziecka lub nieochrzczonego ch\u0142opca.<\/em><\/p>\n\n\n\n 1740\u20131945 \u2014 przez dwa wieki Zielona G\u00f3ra przynale\u017cy do Kr\u00f3lestwa Pruskiego, Cesarstwa Niemieckiego, a nast\u0119pnie Trzeciej Rzeszy. W\u0142adze niemieckie, szczeg\u00f3lnie w XIX wieku, d\u0105\u017c\u0105 do germanizacji lokalnej ludno\u015bci \u2014 przymusowej spo\u0142ecznej oraz kulturowej asymilacji Polak\u00f3w. Jednocze\u015bnie ziemie te przechodz\u0105 proces modernizacji maj\u0105cy na celu implementacj\u0119 zachodniego modelu nowoczesno\u015bci. Proces ten nabiera szczeg\u00f3lnej wyrazisto\u015bci w XIX wieku wraz z rewolucj\u0105 przemys\u0142ow\u0105. W 1816 roku Anglik O\u2019Brien buduje w Zielonej G\u00f3rze pierwsz\u0105 prz\u0119dzalni\u0119 we\u0142ny. W fabryce Friedricha F\u00f6rstera zostaj\u0105 zainstalowane nowoczesne machiny w\u0142\u00f3kiennicze. Uko\u0144czono budow\u0119 szosy z Berlina do Wroc\u0142awia prowadz\u0105cej przez Zielon\u0105 G\u00f3r\u0119. W 1870 zostaje otwarte po\u0142\u0105czenie kolejowe z Wroc\u0142awiem i Szczecinem.<\/p>\n\n\n\n 1945 rok \u2014 na mocy ustale\u0144 konferencji w Poczdamie Zielona G\u00f3ra zostaje w\u0142\u0105czona do pa\u0144stwa polskiego. Nast\u0119puje przymusowe wysiedlenie ludno\u015bci niemieckiej oraz zasiedlenie miasta przez polskich osadnik\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie z Wielkopolski oraz Kres\u00f3w Wschodnich.<\/p>\n\n\n\n 1945\u20131989 \u2014 okres komunizmu. Rozpoczyna si\u0119 sowiecki eksperyment maj\u0105cy na celu stworzenie innego modelu nowoczesno\u015bci, maj\u0105cego stanowi\u0107 alternatyw\u0119 wobec kapitalistycznego Zachodu. Eksperyment ten ma na celu podwa\u017cenie peryferyjnego statusu Europy Wschodniej. Kluczowymi za\u0142o\u017ceniami tego nowego modelu jest redystrybucja ziem, radykalna zmiana systemu klasowego oraz przy\u015bpieszona industrializacja. W Zielonej G\u00f3rze powstaj\u0105 lub zostaj\u0105 odbudowane zak\u0142ady produkcji metalu, we\u0142ny, aparat\u00f3w elektrycznych, mebli oraz dywan\u00f3w. Na pocz\u0105tku lat pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych zostaje ods\u0142oni\u0119ty pomnik zwyci\u0119stwa nad analfabetyzmem i nast\u0119puje otwarcie pierwszej miejskiej biblioteki publicznej.<\/p>\n\n\n\n 1963 \u2014 I edycja Wystawy i Sympozjum Z\u0142otego Grona. Impreza powsta\u0142a jako pr\u00f3ba decentralizacji \u017cycia artystycznego w Polsce. Jednocze\u015bnie pod wzgl\u0119dem propagandowym w\u0142adzom zale\u017ca\u0142o na podkre\u015blaniu polskiej to\u017csamo\u015bci Ziem Odzyskanych poprzez organizowanie du\u017cych wydarze\u0144 artystycznych. Symbolem imprezy jest grono w nawi\u0105zaniu do obecnej w regionie od XIV wieku tradycji uprawy winogron oraz produkcji wina.<\/p>\n\n\n\n 1967 \u2014 III Edycja Wystawy i Sympozjum Z\u0142otego Grona Przestrze\u0144 i wyraz<\/em>. Wystawa ta \u2014 w szczeg\u00f3lno\u015bci jej trzecia cz\u0119\u015b\u0107 po\u015bwi\u0119cona aran\u017cacjom przestrzennym, w kt\u00f3rej brali udzia\u0142 m.in. Henryk Morel, Roman Opa\u0142ka, Magdalena Wi\u0119cek, Marian Bogusz \u2014 stanowi\u0142a kluczowy punkt odniesienia dla naszego Biennale. To w\u0142a\u015bnie podczas tej edycji nast\u0105pi\u0142a pr\u00f3ba wypracowania nowego dekolonialnego j\u0119zyka artystycznego oddaj\u0105cego to\u017csamo\u015b\u0107 miasta i otaczaj\u0105cego go terytorium. Kluczowe dla my\u015blenia oraz praktyki dekolonialnej by\u0142y pytania: Sk\u0105d m\u00f3wimy? Jakie s\u0105 nasze czasowe i przestrzenne wsp\u00f3\u0142rz\u0119dne? Jaki jest nasz stosunek do dominuj\u0105cych modeli nowoczesno\u015bci? Czy na wsp\u00f3\u0142czesnej mapie \u015bwiata znajdujemy si\u0119 po stronie centralnych gospodarek, czy po stronie peryferyjnych kolonii? Jaki wp\u0142yw na nas ma kolonialna matryca w\u0142adzy? Uczestnicy sympozjum i wystawy starali si\u0119 na nie odpowiedzie\u0107 poprzez zarysowanie osobnej propozycji artystycznej \u2014 krytycznej zar\u00f3wno wobec zachodniej, jak i sowieckiej nowoczesno\u015bci. Czy mo\u017ce istnie\u0107 jaka\u015b przestrze\u0144 pomi\u0119dzy? Czy jeste\u015bmy skazani na bycie w orbicie b\u0105d\u017a Zachodu, b\u0105d\u017a te\u017c Wschodu? Odpowiedzi artyst\u00f3w na te pytania by\u0142y g\u0142\u0119boko zakorzenione w historii oraz geopolitycznym usytuowaniu Zielonej G\u00f3ry \u2014 miasta na wsch\u00f3d od \u0141aby, ale na zach\u00f3d od wschodniej rzeczywisto\u015bci. Vertigo kierunk\u00f3w, towarzysz\u0105cy mu zawr\u00f3t g\u0142owy.<\/p>\n\n\n\n W ramach wystawy Magdalena Wi\u0119cek zrealizowa\u0142a instalacj\u0119 rze\u017abiarsk\u0105 Florale<\/em>, kt\u00f3rej centralnym elementem by\u0142a ekspresyjna cementowa rze\u017aba o ob\u0142ych kszta\u0142tach, maj\u0105ca wyobra\u017ca\u0107 ruch wznoszenia si\u0119, zerwania do lotu. Nad rze\u017ab\u0105 artystka zawiesi\u0142a w\u0105ski okr\u0105g, na kt\u00f3rym umieszczone s\u0105 fotografie horyzontu z chmurami oraz koronami drzew. Praca jest otoczona rozpostartym wok\u00f3\u0142 niej niebosk\u0142onem. Kluczowym za\u0142o\u017ceniem dla filozofii dekolonialnej jest przekonanie, \u017ce nale\u017cy my\u015ble\u0107 i tworzy\u0107 w ramach w\u0142asnego widnokr\u0119gu. To w\u0142a\u015bnie on okre\u015bla twoje wsp\u00f3\u0142rz\u0119dne, miejsce, jakie zajmujesz na globalnej mapie systemu-\u015bwiata. Tylko tak mo\u017cesz w pe\u0142ni rozpozna\u0107 swoj\u0105 sytuacj\u0119 oraz idiomatyczno\u015b\u0107 mechanizm\u00f3w kszta\u0142tuj\u0105cych twoje otoczenie. Gdzie jeste\u015b? Antyczni Inkowie pos\u0142ugiwali si\u0119 systemem wsp\u00f3\u0142rz\u0119dnych ceques <\/em>oznaczaj\u0105cych zar\u00f3wno miejsce w czasie, jak i w przestrzeni: swoj\u0105 lokalizacj\u0119 okre\u015blali na podstawie ruchu s\u0142o\u0144ca, bez potrzeby jakiejkolwiek formalizacji tego systemu.<\/p>\n\n\n\n Na jednym z niewielu zachowanych zdj\u0119\u0107 dokumentuj\u0105cych wystaw\u0119 Przestrze\u0144 i wyraz<\/em> widzimy instalacj\u0119 Mariana Bogusza zrealizowan\u0105 we wsp\u00f3\u0142pracy z artystami Arturem Brunszem oraz Franti\u0161kiem Kysztalem. Na \u015bcianie znalaz\u0142 si\u0119 du\u017cy wydruk zdj\u0119cia m\u0142odej kobiety w kostiumie k\u0105pielowym. Na pod\u0142odze arty\u015bci umie\u015bcili p\u00f3\u017ano\u015bredniowieczn\u0105 p\u0142askorze\u017ab\u0119 Matki Boskiej z dzieckiem na r\u0119kach. Mamy do czynienia z wyobra\u017ceniem postaci kobiecej w perspektywie d\u0142ugiego trwania, kt\u00f3re obejmuje swoim zasi\u0119giem przestrze\u0144 od XV wieku do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Perspektywa ta w Zielonej G\u00f3rze prowadzi od kamiennej rze\u017aby Matki Boskiej, poprzez procesy czarownic w okresie wczesnej nowo\u017cytno\u015bci do wsp\u00f3\u0142czesnego wyobra\u017cenia kobiety w realiach kapitalistycznych, kt\u00f3re traktuj\u0105 jej cia\u0142o jako obiekt konsumpcji oraz (re)produkcji. Prac\u0119 artyst\u00f3w mo\u017cna postrzega\u0107 jako pr\u00f3b\u0119 zarysowania wizualnej archeologii wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, kt\u00f3ra oddawa\u0142aby specyfik\u0119 rzeczywisto\u015bci Europy Wschodniej. <\/p>\n\n\n\n Aran\u017cacja przestrzenna Rajmunda Ziemskiego to wysoka konstrukcja z\u0142o\u017cona z trzech cz\u0119\u015bci, kt\u00f3rej centralnym elementem jest prostok\u0105tna, metalowa siatka z namalowanymi na niej bia\u0142o-czarnymi, rozmazanymi kszta\u0142tami. Wok\u00f3\u0142 instalacji Ziemski ustawi\u0142 oparte o \u015bcian\u0119 wielkoformatowe fotografie \u015bciernisk ze stogami skoszonej pszenicy. Praca g\u0142\u0119boko wpisuje si\u0119 w geopolityczn\u0105 specyfik\u0119 regionu i charakterystyczne dla niej formy gospodarki oraz lokalnej produkcji. Fotografie \u015bci\u0119tych stog\u00f3w pszenicy na wzg\u00f3rzach i polach otaczaj\u0105cych Zielon\u0105 G\u00f3r\u0119 mo\u017cna odczyta\u0107 jako nawi\u0105zanie do peryferyjnego statusu tego regionu, kt\u00f3rego gospodarka w okresie nowo\u017cytnym by\u0142a oparta g\u0142\u00f3wnie na eksporcie podstawowych surowc\u00f3w. To samo zjawisko w XV\u2013XVII wieku sta\u0142o si\u0119 jedn\u0105 z kluczowych charakterystyk pa\u0144stwa polsko-litewskiego, kiedy to kraj by\u0142 \u201ebiopolityczn\u0105 republik\u0105 zbo\u017cow\u0105\u201d opart\u0105 na zaostrzaj\u0105cym si\u0119 systemie pa\u0144szczyzny oraz ekstensywnej gospodarce rolnej. W swojej ksi\u0105\u017cce Historia, zacofanie, rozw\u00f3j<\/em> historyk Witold Kula por\u00f3wna\u0142 ten system produkcji ekonomicznej do gospodarki wielkich latyfundi\u00f3w i plantacji w Ameryce \u0141aci\u0144skiej, w szczeg\u00f3lno\u015bci Brazylii. <\/p>\n\n\n\n W ramach wystawy Z\u0142otego Grona w 1967 roku Henryk Morel wraz z Piotrem Peryp\u0142ysiem zrealizowali instalacj\u0119 Przestrze\u0144 o wielozmys\u0142owej percepcji<\/em>. W jednej z sal muzeum arty\u015bci zbudowali wielkowymiarow\u0105 przestrze\u0144 rze\u017abiarsk\u0105, do kt\u00f3rej wykorzystali takie materia\u0142y jak tkaniny, czarn\u0105 ci\u0119\u017ck\u0105 gum\u0119 i p\u00f3\u0142przezroczyst\u0105 plastikow\u0105 foli\u0119. Widzowie musieli przecisn\u0105\u0107 si\u0119 przez w\u0105skie korytarze konstrukcji, aby przej\u015b\u0107 na drug\u0105 stron\u0119. Czy znajdujemy si\u0119 we wn\u0119trzu wieloryba? Wida\u0107 tu organy, d\u0142ug\u0105 przestrze\u0144 prze\u0142yku, napi\u0119te \u015bci\u0119gna. Pojawia si\u0119 klaustrofobia, wra\u017cenie uwik\u0142ania, poruszania si\u0119 po labiryncie z ko\u015bci, tkanek i t\u0142uszczu. Przechodz\u0105c przez instalacj\u0119 Morela oraz Peryp\u0142ysia, nabieramy \u015bwiadomo\u015bci nie tylko otaczaj\u0105cej nas wielowymiarowej materii rze\u017abiarskiej, ale r\u00f3wnie\u017c odkrywamy na nowo w\u0142asne cia\u0142o i nasz\u0105 relacj\u0119 z konkretnym miejscem. Prac\u0119 artyst\u00f3w mo\u017cna interpretowa\u0107 jako pr\u00f3b\u0119 zarysowania nowego j\u0119zyka artystycznego b\u0119d\u0105cego w stanie wyrazi\u0107 g\u0142\u0119bokie uwik\u0142anie jednostki w rzeczywisto\u015b\u0107, w kt\u00f3rej \u017cyje i dzia\u0142a. Wed\u0142ug Migniolo takie wyobra\u017cenie o \u201euwik\u0142anym podmiocie\u201d stanowi jedn\u0105 z kluczowych cech my\u015blenia dekolonialnego: jeste\u015b g\u0142\u0119boko, ciele\u015bnie osadzony w otaczaj\u0105cej ci\u0119 rzeczywisto\u015bci. Posiadanie dystansu jest z\u0142udzeniem.<\/p>\n\n\n\n W 1969 roku Michel Foucault wydaje ksi\u0105\u017ck\u0119 Archeologia wiedzy<\/em>, kt\u00f3ra w kolejnych dekadach spotyka si\u0119 z entuzjastyczn\u0105 recepcj\u0105 w Europie Wschodniej. Tytu\u0142 ten <\/em>mo\u017cna postrzega\u0107 jako wyraz arogancji francuskich intelektualist\u00f3w. Tytu\u0142 ten <\/em>powinien raczej brzmie\u0107: Archeologia wiedzy zachodniej. <\/em>My nie jeste\u015bmy Zachodem.<\/p>\n\n\n\n 1976\u20131977 \u2014 w ramach Zielonog\u00f3rskich Spotka\u0144 Rze\u017abiarskich Magdalena Wi\u0119cek realizuje betonowy pomnik Grono<\/em> usytuowany przy drodze wylotowej z miasta. Monumentalna rze\u017aba przedstawia wielk\u0105 ki\u015b\u0107 winogron umieszczon\u0105 mi\u0119dzy dwoma, lekko ku sobie pochylonymi blokami z cementu. Rze\u017ab\u0119 mo\u017cna postrzega\u0107 jako symboliczne uciele\u015bnienie historii oraz to\u017csamo\u015bci Zielonej G\u00f3ry \u2014 miasta znajduj\u0105cego si\u0119 mi\u0119dzy dwoma geopolitycznymi oraz ideologicznymi \u201eblokami\u201d: Europ\u0105 Wschodni\u0105 a Zachodni\u0105, kolonializmem a nowoczesno\u015bci\u0105. Pomnik znajduje si\u0119 w sosnowym lesie na granicy miasta: w kolejnych dekadach zacznie powoli zarasta\u0107, znikaj\u0105c z mapy Zielonej G\u00f3ry i z pami\u0119ci jej mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Po 1989 \u2014 w Europie Wschodniej upada komunizm. Nast\u0119puje koniec projektu innej nowoczesno\u015bci. Rumu\u0144ski filozof dekolonialny Ovidiu Tichindeleanu opisuje lata dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105te jako moment ponownego zaistnienia powsta\u0142ej w XV wieku kolonialnej matrycy, kt\u00f3ra okre\u015bla model relacji mi\u0119dzy Europ\u0105 Wschodni\u0105 a Zachodni\u0105. Polska powraca do swojego statusu jako (p\u00f3\u0142)peryferyjnej ekonomii wobec dominuj\u0105cych gospodarek na zach\u00f3d od Odry. Lata dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105te s\u0105 naznaczone z jednej strony przy\u015bpieszonym procesem prywatyzacji d\u00f3br pa\u0144stwowych, a z drugiej, zjawiskiem masowej Ziemski deindustrializacji. Krajobraz transformacji naznaczaj\u0105 postkomunistyczne i postindustrialne ruiny. W 1994 roku bezrobocie osi\u0105ga niespotykany dot\u0105d pr\u00f3g 15 procent. W nast\u0119pnych dw\u00f3ch dekadach z kraju wyjedzie 2,5 miliona Polak\u00f3w w poszukiwaniu lepszych warunk\u00f3w \u017cycia i pracy.<\/p>\n\n\n\n Rok 1996 \u2014 w\u0119gierski historyk Iv\u00e1n Berend wydaje ksi\u0105\u017ck\u0119 Europa Centralna oraz Wschodnia 1944<\/em>\u20131993. Od peryferii do peryferii<\/em>. W swojej publikacji opisuje drug\u0105 po\u0142ow\u0119 XX wieku jako nieudan\u0105 pr\u00f3b\u0119 podwa\u017cenia zastanego porz\u0105dku geopolitycznego przez kraje i obszary znajduj\u0105ce si\u0119 na obrze\u017cach gospodarki systemu-\u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n Rok 2004 \u2014 wst\u0105pienie Polski do Unii Europejskiej. Jednym z cel\u00f3w rozwojowych Unii jest demonta\u017c linii Odry jako geopolitycznej granicy dziel\u0105cej kontynent. Przed Europ\u0105 Wschodni\u0105 pojawia si\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107 zakwestionowania swojego statusu jako regionu (p\u00f3\u0142)peryferyjnego. Nast\u0119puje pr\u00f3ba przy\u015bpieszonej modernizacji, kt\u00f3rej ramy okre\u015bla zachodni model nowoczesno\u015bci. Przyj\u0119te rozwi\u0105zania oraz strategie okazuj\u0105 si\u0119 jednak oparte g\u0142\u00f3wnie na inwestycjach zagranicznego kapita\u0142u oraz eksporcie taniej si\u0142y roboczej. Zostaje powielony wielowiekowy model wyspowej oraz powierzchownej modernizacji typowej dla kraj\u00f3w peryferyjnych.<\/p>\n\n\n\n W tle tych pyta\u0144 echem powraca kwestia d\u0142ugiego trwania \u2014 historycy oraz archeolodzy wci\u0105\u017c szukaj\u0105 dowod\u00f3w na to, \u017ce rzymskie legiony dotar\u0142y a\u017c do po\u0142udniowo-zachodniej Polski: staro\u017cytnych monet, element\u00f3w zbroi, pozosta\u0142o\u015bci po obozowiskach.<\/p>\n\n\n\n Wiosna 2020 \u2014 wybuch epidemii wirusa COVID-19 w chi\u0144skim mie\u015bcie Wuhan. W ci\u0105gu kilku miesi\u0119cy rozprzestrzenia si\u0119 on na ca\u0142y glob. Podobnie jak w przypadku czarnej ospy w XIV wieku wirus ten prowadzi do fundamentalnych zmian w strukturze systemu-\u015bwiata. Najbardziej skuteczne w jego zwalczaniu okazuj\u0105 si\u0119 pa\u0144stwa Azji: Chiny, Tajwan, Korea Po\u0142udniowa. S\u0142abo\u015b\u0107 rz\u0105du ameryka\u0144skiego prowadzi do 100 tysi\u0119cy ofiar w pierwszych dw\u00f3ch miesi\u0105cach trwania epidemii. Przez Europ\u0119 przelewa si\u0119 fala rasizmu i prze\u015bladowa\u0144 azjatyckich spo\u0142eczno\u015bci. Dekolonialny filozof Zairong Xiang pisze o arogancji zachodniego \u015bwiata, kt\u00f3ra doprowadzi do jego ostatecznego upadku.<\/p>\n\n\n\n Druga po\u0142owa XXI wieku \u2014 nast\u0119puje ostateczny zmierzch Stan\u00f3w Zjednoczonych jako supermocarstwa. Kalifornia uzyskuje niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Chiny zajmuj\u0105 Tajwan oraz przejmuj\u0105 kontrol\u0119 nad kolejnymi obszarami Azji Po\u0142udniowej. Europa znajduje si\u0119 w jej strefie wp\u0142yw\u00f3w. Zielona G\u00f3ra mie\u015bci si\u0119 na drodze handlowego po\u0142\u0105czenia kolejowego mi\u0119dzy chi\u0144skim miastem Zhengzhou (15 milion\u00f3w mieszka\u0144c\u00f3w) a niemieckim Hamburgiem (2 miliony mieszka\u0144c\u00f3w). Zako\u0144czono budow\u0119 nowego szlaku jedwabnego. Wzd\u0142u\u017c trasy handlowej wyrastaj\u0105 wielomilionowe centra przemys\u0142owe z chi\u0144sk\u0105 kadr\u0105 techniczn\u0105 oraz tani\u0105 si\u0142\u0105 robocz\u0105 z Europy Wschodniej oraz Eurazji. To ca\u0142kowita zmiana globalnego systemu-\u015bwiata, kt\u00f3ry mia\u0142 swoje korzenie w XV wieku. Zmiana gospodarcza, spo\u0142eczna, j\u0119zykowa, technologiczna \u2014 i by\u0107 mo\u017ce przede wszystkim \u2014 epistemologiczna. Nasza wiedza o \u015bwiecie oraz towarzysz\u0105ce jej wyobra\u017cenia o czasie, przestrzeni, konstrukcji podmiotu, wi\u0119ziach spo\u0142ecznych ulegaj\u0105 ca\u0142kowitej transformacji.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Dorota Jagoda Michalska Linia rzeki \u0141aby to jedna z kluczowych granic geograficznych oraz politycznych kontynentu europejskiego. To w\u0142a\u015bnie wzd\u0142u\u017c tej rzeki Germanie zatrzymali ekspansj\u0119 Cesarstwa Rzymskiego na wsch\u00f3d. Brytyjski historyk Perry Anderson stawia tez\u0119, \u017ce fakt ten przes\u0105dzi\u0142 o odmiennym charakterze rozwoju ziem po\u0142o\u017conych po wschodniej stronie rzeki. Rzymskie legiony zosta\u0142y rozgromione w bitwie w… View Article<\/a>","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"template-demo.php","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/biennalezielonagora.pl\/2020\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1663"}],"collection":[{"href":"https:\/\/biennalezielonagora.pl\/2020\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/biennalezielonagora.pl\/2020\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biennalezielonagora.pl\/2020\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/biennalezielonagora.pl\/2020\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1663"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/biennalezielonagora.pl\/2020\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1663\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1729,"href":"https:\/\/biennalezielonagora.pl\/2020\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1663\/revisions\/1729"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/biennalezielonagora.pl\/2020\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1663"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}